SABEL

sabel-jai

Otordu, jate. “Goizean eginak dituzte gogozko jaiak. Gu ordea beti, inora garaiz iritsienean, soinezkora, sabel-jaiera”

(Xabier Lizardi. Donapaleu’ra yoan-etorria, 1922)

sabel-zorria egin

Neskatilla, ingira zaite, sabel-zorrija egin jaku, ta edanguria, hainbeste berbaren ondoren. Dulabre ta ezertakuak dirian otseiñak, arin egin bihar ditube gauza guztijak. Ekarri eiguzu ekarriko dozuna.

(J. A. Mogel. Peru Abarka, 1802)

                                               Euskaltzaleen bazkaria Donapaleun

SAGARDO

Saardo(a)

Saardo, txotx-berrie, pitarra, saardotegi, saardo-upela

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

txotx berriko

Txotx berriko sagardoa: txusperreko sagardo, txusperreko sagardue

(Vanessa del Castillo, Bakarne Giralt, Jose Angel Romo. Azkoittiko Euskerie. Aizkibel beka, 2001)

SALDA

salda/dea

Baratzuri-salda, porru-salda, aragi-salda, oillo-salda, ta abar

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

SAMUR

xamur

“xamur”. Erraza. Erraz mastekatzen den jakiaz esaten da. Atzo, bai, jan genun txuleta earra; xamur askua.

(Agurtzane Azpeitia. Zestoarren erretolika. Zestoako Udala, 2003)

SANJATU

sanyatu

Behar dira hautsi helzaurrak bi buruetarik, xilatu khurutzian, eman trenpatzen hamabortz egunez ura sanyatuz egun guziez.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

SARDINA

sardiña/ñea

Sardiña freskoa, sardinzarrak (gaztuak). Esaera: Sardinzarrak (Guardiazibillei esan oi zaie)

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

                        Gure etxean laurentzako

                                               Sardinzarrek diotena

SEGO

sego(a)

Erabilkera: segatze, segotu, segoik bagea (segorik gabea), bei-sego, ardi-sego, sego-opille

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

SELTZ

seltz, seltza

Sifoiko ur gasduna. “Bermute seltzakin, faorez”

(Vanessa del Castillo, Bakarne Giralt, Jose Angel Romo. Azkoittiko Euskerie. Aizkibel beka, 2001)

SEMEIL

semella

Egizu gero karamelua, eta khen semella sutik.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

SOKOLIN

sokoliñ, sokoliñe

Intxaur azalaren tinta. “Intxaurrek jasotzen eon naiz ta eskuk sokoliñez beteta dauzket”

(Vanessa del Castillo, Bakarne Giralt, Jose Angel Romo. Azkoittiko Euskerie. Aizkibel beka, 2001)

SOLOMO

solomo(a)

Txerri-solomoa, solomo-txikie

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

SU

su begian

Harzazu kasola, pausa zazu furnego bazterrian ez dezan erakit; itzulika zazu su begian, saltsa egin arte, eta zerbitza zazu, emaiten duzularik ur irakitua plat zola doble batian, bero egon dadin.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

su ezti

Emazu gainera salda ausarki, irrisa ez dadin boulli bilhaka; egosaraziko duzu bi orenez su ezti batean.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

su hilean

Su illean erre bear bait-da. Labean aguroxeago erre liteke, baña legorregi gelditzen da.

(Antonio Arrue. Egan, 1956, 5-6)

suan pasatu

Pasa zazu zure yusa, nahas zazu, eta emazu aingira barnerat lehenik suan pasaturik, oihal batekin frottaturik pelatu gabe, eta puxka ttipietan xehaturik.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

sutu

Ondoren, sutu koñakarekin eta geitu iru-bat zalitxo almendra-mikatz-autsez gaiñeratuak, platano-zumu gutxi bat eta urdaiazpiko xerra batzuek.

(Antonio Arrue. Egan, 1956, 5-8)

sugain

“sugaiñ”. Su ekonomikak duen txapa-gaina

(Agurtzane Azpeitia, Zestoarren erretolika, Zestoako Udala, 2003)

SUKALDE

sukalde-buru

Sukaldari profesionalen sariketa, berriz, Iruñe'ko Maisonnave Ostatu'ko sukalde-buru dan Jose Antonio Rodero'k irabazi du.

(Antonio Arrue. Egan, 1963, 1-3)

sukalde-langile

Zorionak, berriro, aldizkari ernagarri ortan egiten ari zeraten lanagatik. Ta barkatu sukalde-languille onen berriketa auek.

(Antonio Arrue. Egan,1956, 5-8)

sukaldezale

Nik gerra-aurrean osatu nuan irureun ale eta geiagoko jan-edan gaietako liburutegia, baña egungo egunean irurogei-bat-edo baizik ez ditut gordetzen, eta, egia esan, alegin aundirik ere ez det geitzeko egiten, nere gaurko aideetan ezpaitzat sukalde-zalerik gelditzen.

(Antonio Arrue. Egan, 1956, 5-8)

sukalkintza

Donostia'n bertako semea naiz, Aingeru-kalea'n jaioa. Ta iñork ez dit sukalkintzan erakutsi.

(Antonio Arrue. Egan, 1960, 1-2)

SUPIER

supier

Ezarrazu supier batean behar den ogi axala mehe pikatua eta kolore ederrekoa, ixurazu gainera bi zalhi edo kullera handi salda ogiaren trenpatzeko eta gero bethezazu supiera.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)