TALO

talo

Bada Markesa de Parabere'k sortutako orrelako prestaera bat, berak "Kapoiak Euskalerri-erara" izena ezarri ziona ta talo gañean maiara ateratzen dana.

(Antonio Arrue. Egan, 1956, 5-6)

TAXA

taxarik gabe

Behar da izan fruitua ongi kondizionatua eta taxarik gabe.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

TOKOLO

tokolo, tokolue

Betekada, enpatxua. “Familiko bazkaixetan kriston tokolue arrapatzet beti”

(Vanessa del Castillo, Bakarne Giralt, Jose Angel Romo. Azkoittiko Euskerie. Aizkibel beka, 2001)

TORRADA

torrara/rea

Iñautaroko gozokia. Torrara-k.

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

TORTILA

tortilla/llea

Arrautza-tortilla, perretxiko-tortilla, patata-tortilla, ta abar

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

TORXON

torxon

Pasatzen duzu irinez torxon bat eta emaiten duzu pasta barnian biharamun arte, beroki estalgi lenazko batean.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

TRABAILATU

trabailatu

Athera zaitzu sutik eta trabailla sukria amandetarik laxatu arte.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

TRANXA

xingar tranxa

Xeha zatzu hirur tipula, hirur karrota, zeleria guti bat; emaitzu horiek guziak kasola batian xingar tranxa batekin gizena eta ginarria

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

TRENPATU

trenpatu

Ezarrazu supier batean behar den ogi axala mehe pikatua eta kolore ederrekoa, ixurazu gainera bi zalhi edo kullera handi salda ogiaren trenpatzeko eta gero bethezazu supiera.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

trenpan atxiki

Pikazazu xingar azpiaren hezur handia eta ongi garbi; atxikazu trenpan hirur egunez gaziduraren khentzeko.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

TRIPA

tripontzi

Jana bakarrik ames duena. Tripazaku, tripazai, jatune, saloa.

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

tripazain elkarteak

Entzute aundikoak dira Euskalerri'ko tripazai-elkarteak.

(Antonio Arrue. Egan, 1956, 5-8)

TRIPAKI

tripaki(k)

[Tripakiak] Bei-tripakik, txerri-tripakik, ardi-tripakik.

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

tripaki

“tripaki”. Behi, txahal edo ahariaren urdaila eta sabeleko erraiak, egosita jaten direnak.

(Agurtzane Azpeitia. Zestoarren erretolika. Zestoako Udala, 2003)

TRIPOTX

tripotx

“tripotx”. Arkume tripakiak. Hesteak garbitu ostean, odolarekin batera egosi eta egiten den jakia. Tipula eta porruekin tortilla egin eta jan ohi dira. Tripotxan tortilla omendo jateko.

(Agurtzane Azpeitia. Zestoarren erretolika. Zestoako Udala, 2003)

TRONTZO

erdiko trontzo

“erdiko trontzo”. Erdiko zati mardula. Bai, horrek txuletare erdiko trontzua bakarrik nahi izateu; hezurraldeik eztu txupaure iten.

(Agurtzane Azpeitia. Zestoarren erretolika. Zestoako Udala, 2003)

TTANTTANA

ttanttan, ttanttana

Txarrastada. “Kafiei botaixozu patxaran ttanttana, faorez”

(Vanessa del Castillo, Bakarne Giralt, Jose Angel Romo. Azkoittiko Euskerie. Aizkibel beka, 2001)

TUPINA

duphina

Eltze edo duphina baten zolan tipula, xingar azpiki xehatua, karrota edo pastanagre xerrakatua; ezarazu idikia gainean eta berriz idikiari gainetik azpian duen gauza berez bertze kuxa bat.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

TURROI

turroi(a)

Eguberriaroko gozokia.

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

TXAKOLIN

txakolin/ñe

Txakolin orie, txakolin gorrie, txakolin-maatsa

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

edari motel

Gauza ezaguna da erderazko iztegiek txakoliñari buruz diotena. Ardoa ariña, mikatza ta indarrik gabea dala, diote guziak. Ta iztegiak ezezik baita idazle erdeldun geienak. Onela, Baron Ch. Davillier'ek Voyage en Espagne-en (Londres, 1873) dio, ardo gutxi egiten dala Euskalerria-n, eta izen au ere ez duala ia merezi euskaldunak txakoli deitzen dioten edari motel, mikatz eta garratzak.

(Antonio Arrue. Egan, 1955, 1-2)

                                               Bazkaria soropilean

TXALOTA

Exalota

Egizu haxixa xingar azpiki ginharri baino gizenagoarekin, exalota, perrexila eta biper beltxa.

(Escualdun cocinera. Cluzeau, 1864)

TXANTON PIPERRI

Txanton Piperri

Jatunak alderdi guztietan dira, baña egingo nuke eztala iñon Euskalerrian beste ollo-jale ta Txanton Piperri.

(Domingo Agirre, Garoa, 1912)

Txanton Piperri

Amaika aldiz entzun eta irakurri degu, jan-edanerako zaletasun eragabea degula euskaldunok. Alegia, geienok, tripazai ta Txanton Piperri batzuk baizik ez gerala.

(Antonio Arrue. Egan, 1954. 2-4)

TXERMEN

txermen, txermena

Udarea. “Guk txermena esateixounai beste batzuk udarie esateixobe”

(Vanessa del Castillo, Bakarne Giralt, Jose Angel Romo. Azkoittiko Euskerie. Aizkibel beka, 2001)

TXIKORIA

txikori(e)

Kafe-naasgarria. Txikoribedar, txikoriatse, txikorioa.

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

TXOKOLATE

txokolate(a)

Kokolo (aur izkeran), libra-txokolate, ontza-txokolate txokolatejana

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

TXONKO

txonko(a)

Abereen izter-ezur ingurua. Txonko-ezur, txonko-salda, txonko-zopa.

(Martin Ugarte. Legazpi barrutiko itzen bilduma, 1993)

TXURTEN

txuster, txusterra

Hainbat fruituren kertena. “Sagarra jaten asi te txurtenare jateixo orrek”

(Vanessa del Castillo, Bakarne Giralt, Jose Angel Romo. Azkoittiko Euskerie. Aizkibel beka, 2001)